Uáppuruttâ

17 ihheed tiävdám uáppee puáhtá uážžuđ uáppuruuđâ. Vuálá 17-ihásâš puáhtá uážžuđ uáppuruuđâ oppâmateriaallase.

Uáppuruuđâ miärán vaigutteh

  • mon ahasâš tun lah
  • maht tun aasah
  • lah-uv naaijâm
  • láá-uv tust párnááh.

Ucemus uáppuruuđah láá 8–39 e/mp. 17–19-ihásâš uáppee, kote áásá vanhimijdiskuin, puáhtá uážžuđ uccâ uáppuruuđâ. Pärnittes uáppee stuárráámus máhđulâš uáppuruttâ lii 254 e/mp.

Uáppuruuđâst mana viäru. Tun jieh kuittâg koolgâ mäksiđ tuu uáppuruuđâst viäru, jis tust iä lah eres puáđuh.

Luuvâ lase uáppuruuđâ ucâmist (suomâkielân).

Uáppuruuđâ huolâtteijeealadâs

Jis tun lah vuálá 18-ihásii párnáá huolâtteijee, tuu uáppuruutân lasettuvvoo huolâtteijeealadâs.
Tot lii suullân 101 e/mp. Kela mieđeet tom automaatlávt.

Uáppuruuđâ oppâmateriallase

Tun puávtáh uážžuđ oppâmateriallase, jis čuávuvááh iävtuh tievih:

  • Tust iä lah päärnih jiehke tun lah naaijâm.
  • Tuu vanhimij puáđuh láá ohtsis enâmustáá 41 100 eurod ivveest.
  • Tun aasah jieijâd vanhimijguin já tun lah 20-ihásâš teikkâ aasah jiečânávt já lah vuálá 18-ihásâš.

Kiäst lii vuoigâdvuotâ mávsuttes škovliittâsân?

Tust lii vuoigâdvuotâ mávsuttes škovliittâsân, jis tun tiävdáh kuohtuid čuávuváid iävtuid:

  • Tun lopâttah vuáđuškoovlâ ive 2021 tâi ton maŋa.
  • Tun lah šoddâm ive 2004 tâi ton maŋa.

Puoh škovliittâsah iä lah mávsuttemeh, veikâ tun tiävdáččih iävtuid. Täärhist jieijâd oppâlájádâsâst, lii-uv tuu škovliittâs mávsuttem.

Meiddei 15- tâi 16-ihásiih pyehtih uážžuđ oppâmateriallase, veikâ sij iä pyevti uážžuđ eres uáppuruuđâ.

Oppâmateriallase lii suulân 47 e/mp.

Jis tun uážuh jo uápputorjuu, Kela mieđeet tunjin oppâmateriallase automaatlávt. Tun jieh talle taarbâš uuccâđ taan. Jis tun jieh vala uážu uáppuruuđâ, mut puávtáh uážžuđ oppâmateriaallase, te uusâ uápputorjuu uápputoorjâucâmuššáin.

Vanhimij puáđuh

Vanhimij puáđuh pyehtih vaiguttiđ toos, ete uážuh-uv uáppuruuđâ já mon ennuv tun uážuh tom. Sajasâšvanhimij teikkâ ovdâmerkkân äijih tâi ááhu puáđuh iä vaaigut uápputorjui.

Jis tuu vanhimeh lává iäránâm, Kela váldá huámmášumán ton vanhim puáđuid, kiän kulen tun aasah teikkâ kiän kulen tun lah majemuš aassâm.

Ollâškovlâuáppeeh

Jis tun oopah ollâškoovlâst, te vanhimij puáđuh iä  keeppid tuu uáppuruuđâ mere iäge eesti ton finnim.  Jis tuu vanhimijn láá tuše uccáá puáđuh, toh pyehtih kuittâg vaiguttiđ tuu  nuuvt, ete tun uážuh eenâb uápputorjuu.

Luvâttuvâst, áámmátlii oppâlájádâsâst teikkâ opâttuvâst uáppeeh

Jis tun luuvah uápuid luvâttuvâst, áámmátlii oppâlájádâsâst teikkâ opâttuvâst, vanhimij puáđuh pyehtih vaiguttiđ tuu uápputorjui, jis

  • tun lah vuálá 18-ihásâš tâi
  • aasah jieijâd vanhimijguin.

Vanhimij puáđuh sättih talle kepidiđ tuu uápputorjuu mere, lasettiđ tom tâi estiđ ollásávt uápputorjuu finnim.

Jis tun aasah jiečânávt, ađai eres saajeest ko vanhimij lunne, te vanhimij puáđuh iä keeppid tuu finnim uápputorjuu, peic pyehtih tuše styerediđ tom. Vanhimij puáđuh vaigutteh kuittâg toos, ete uážuh-uv tun oppâmateriaallase já uáppuloovnâ staatâtähidem.

Vanhimij puáđuh iä vaaigut uápputorjui, jis miinii čuávuváin kuáská tunjin:

  • Tun lah tiävdám 18 ive já aasah jiečânávt.
  • Tun lah naaijâm.
  • Tun lah vyeliahasii päärni huolâtteijee.

Luuvâ lase