Áigápuátutoorjâ

Tun puávtáh uuccâđ áigápuátutorjuu, jis tuu puáđuh já omâduvah iä lah tuárvi velttidmettum koloid. Velttidmettum koloh láá ovdâmerkkân koloh asâmân, purrâmušân, tiervâsvuođâtiipšon já pihtâsáid.

Áigápuátutorjust láá kulmâ uási:

  • vuáđuáigápuátutoorjâ
  • tievâsmittee áigápuátutoorjâ
  • estâdeijee áigápuátutoorjâ.

Vuáđuáigápuátutoorjâ occoo Kelast.

Tust pyehtih leđe meid eromâš koloh, moi várás tun jieh pyevti uážžuđ vuáđuáigápuátutorjuu. Talle kieldâ puáhtá kuorâttâllâm mield mieđettiđ tunjin tievâsmittee tâi estâdeijee áigápuátutorjuu.

Uusâ ain vistig Kelast vuáđuáigápuátutorjuu. Tun puávtáh uuccâđ siämmáin ucâmuššáin meid tievâsmittee tâi estâdeijee áigápuátutorjuu. Kela puáhtá tuu pivdemist sirdeđ tievâsmittee já estâdeijee áigápuátutorjui kyeskee ucâmuš kieldâ kieđâvuššâmnáál.

Tun puávtáh uuccâđ vuáđuáigápuátutorjuu taan mánuppajan tâi čuávuváá mánuppajan.

Luuvâ lase tast, ete maht puávtáh uážžuđ vuáđuáigápuátutorjuu.

Luuvâ lase vuáđuáigápuátutorjuu ucâmist (suomâkielân).

Moi koloi várás torjuu puáhtá uážžuđ?

Vuáđuáigápuátutoorjâ lii uáivildum velttidmettum koloid, tego purrâmušân já pihtâsáid.

Áigápuátutorjui kuleh vuáđu-uási já eres vuáđukoloh.

Vuáđu-uási

Torjuu vuáđu-uási lii fastâ ruttâmeeri, mii lii uáivildum táválijn argâkoloid.

Vuáđu-uási ana sistees

  • purrâmuškoloh
  • piivtâskoloh
  • uccâ tiervâsvuođâhuolâttâskoloh (ovdâmerkkân jieštipšotalkkâseh, mooid ij taarbâš talhâsmiärádâs)
  • persovnlii putesvuođâst já pääihi putesvuođâst šaddee koloh
  • páihálâšjotoluv kevttim
  • aavis tiilám
  • puhelin já tiätujotoluv kiävttu sehe viermiohtâvuođah
  • puđâldem- já virkosmittem
  • eres västideijee jyehipiäiválii áigápuátun kullee koloh.

Ko áigápuátutorjuu rekinistoo, jyehi peerâjesânân rekinistoo jieijâs vuáđu-uási.

Ko tun uusah torjuu, te tun jieh taarbâš oovdânpyehtiđ kuuitâid tâi rekigijd tain koloin.

Eres vuáđukoloh

Tuu tile mield torjuu puáhtá lasseen mieđettiđ meid eres vuáđukoloid.

Taah koloh láá

  • aassâmkoloh (ovdâmerkkân láigu, vaastâ, šleđgâ, päikkitáhádâs já peerâtáálu tipšokoloh)
  • velttidmettum varrimkoloh já láigutáhádâsah
  • almos tiervâsvuođâhuolâttâs koloh, maid vuáđu-uási ij ane sistees (ovdâmerkkân tiervâsvuođâkuávdáá äššigâsmáávsuh, reeseepttalkkâseh já čalmelaasah)
  • paarnij kieldâlii peivitipšo koloh
  • škovlâlij iiđeed- já eehidpeivitooimâ koloh
  • tiätu koloh, moh šaddeh káidusvaanhimân päärni teivâmist
  • velttidmettum persovntuođâštus, orroomäššikirje tâi mađhâšemäššikirje haahâmkoloh.

Jis tun uusah torjuu taid koloid, te tun koolgah toimâttiđ tooid lohtâseijee čielgiittâsâid (ovdâmerkkân láigusopâmuš tâi reekkig). Kela váldá vuotân taid koloid tievâslávt, jis toh láá kuáhtuliih.

Luuvâ lase