Mii lii áigápuátutoorjâ?

Tun puávtáh uuccâđ áigápuátutorjuu, jis tuu puáđuh já omâduvah iä lah tuárvi velttidmettum koloid. Velttidmettum koloh láá ovdâmerkkân koloh asâmân, purrâmušân, tiervâsvuođâtiipšon já pihtâsáid.

Áigápuátutorjust láá 3 uási:

  • vuáđuáigápuátutoorjâ
  • tievâsmittee áigápuátutoorjâ
  • estâdeijee áigápuátutoorjâ.

Vuáđuáigápuátutoorjâ occoo Kelast.

Tust pyehtih leđe meid tagareh koloh, mađe várás tun jieh pyevti uážžuđ vuáđuáigápuátutorjuu. Talle kieldâ sosiaalpalvâlus puáhtá kuorâttâllâm mield mieđettiđ tunjin tievâsmittee tâi estâdeijee áigápuátutorjuu.

Uusâ ain vistig vuáđuáigápuátutorjuu Kelast. Čääli ucâmuš Lasetiäđuh-kiädán taid koloid, moid tun tarbâšah tievâsmittee tâi estâdeijee torjuu. Tun puávtáh pivdeđ siämmást, ete Kela sirdá ucâmuš kieldâ kieđâvuššâmnáál.

Luuvâ lase tast, ete maht puávtáh uážžuđ vuáđuáigápuátutorjuu.

Luuvâ lase vuáđuáigápuátutorjuu ucâmist (suomâkielân).

Moi koloi várás torjuu puáhtá uážžuđ?

Vuáđuáigápuátutorjuu ij pyevti uážžuđ puohlágán koloid. Vuáđuáigápuátutoorjâ lii uáivildum velttidmettum koloid, tego purrâmušân já pihtâsáid.

Áigápuátutorjust tuhhiittettee koloh láá juáhásâm vuáđu-uássin já eres vuáđukolloon.

Vuáđu-uási

Vuáđu-uásán láá rekinistum valmâšin jyehipiäiválii áigápuátun kullee koloh, nuuvtko purrâmuš já pihtâseh. Ko tun uusah torjuu, te tun jieh taarbâš oovdânpyehtiđ kuuitâid tâi rekigijd tain koloin.

Ko áigápuátutoorjâ rekinistoo, jyehi perruujesânân rekinistoo jieijâs vuáđu-uási.

Vuáđu-uási ana sistees

  • purrâmuškoloid
  • pivtâskoloid
  • uccâ tiervâsvuotâhuolâttâskoloid (ovdâmerkkân jieštipšomtalkkâsijd, mooid ij taarbâš talhâsmiärádâs)
  • persovnlii putesvuođâst já pääihi putesvuođâst šaddee koloid
  • páihálâšjotoluv kevttim
  • aavis tiilám
  • puhelin já tiätujotoluv kiävtu sehe viermiohtâvuođâid
  • puđâldem já virkosmittem
  • eres västideijee jyehipiäiválii áigápuátun kullee koloid.

Eres vuáđukoloh

Tuu tile mield torjuu puáhtá lasseen mieđettiđ meid eres vuáđukoloid.

Jis tun uusah torjuu taid koloid, te tun koolgah toimâttiđ koloid lahtojeijee kuuitâid já rekigijd Kelan ucâmuš labdosin. Kela váldá vuotân taid koloid tievâslávt, jis toh láá kuáhtuliih.

 Eres vuáđukoloh láá

  • aassâmkoloh (ovdâmerkkân láigu, vaastâ, šleđgâ, päikkitáhádâs já peerâtáálu tipšokoloh)
  • velttidmettum varrimkoloh já láigutáhádâsah
  • almos tiervâsvuotâhuolâttâs koloh, maid vuáđu-uási ij ane sistees (ovdâmerkkân tiervâsvuotâkuávdáá äššigâsmáávsuh, reeseepttalkkâseh já čalmelaasah)
  • paarnij kieldâlii peivitipšo koloh
  • škovlâlij iiđeed- já eehidpeivitooimâ koloh
  • tiätu koloh, moh káidusvanhimân šaddeh päärni teivâmist
  • velttidmettum persovntuođâštus, orroomäššikirje tâi mađhâšemäššikirje haahâmkoloh.

Luuvâ lase