Uáppee torjuuh

Kela puáhtá mieđettiđ uáppei uápputorjuu.

Uápputoorjân kuleh

  •     uáppuruttâ
  •     uáppuruuđâ huolâtteijeealadâs
  •     uáppuruuđâ uáppumateriaallase
  •     uáppuloovnâ staatâtáhádâs
  •     aassâmlase.

Uápputorjuu aassâmlase puáhtá uážžuđ tuše, jis uáppá ovdâmerkkân aalmugopâttuvâst tâi olgoenâmijn. Suomâst ässee uáppee puáhtá uážžuđ taan saajeest almos aassâmtorjuu.

Luuvâ lase almos aassâmtorjust.

Eres Kela mäksim torjuuh uáppei láá ovdâmerkkân

  •     škovlâmätkitoorjâ
  •     uáppulovnâpuáráttâs
  •     purrâmuštoorjâ.

Kii uážžu uápputorjuu?

Tun puávtáh uuccâđ uápputorjuu, ko tun algâttah uápuid vuáđuškoovlâ maŋa.

Jieijâs puáđuh já motomin meid vaanhimij puáđuh pyehtih vaikuttiđ uápputorjuu uážžumân.

Uápputorjuu pyehtih uážžuđ, jis máttááttâlah

  •     luvâttuvvâst
  •     áámmátlii oppâlájádâsâst
  •     ollâškoovlâst.

Rävisolmoošluvâttuv uáppein torjuu pyehtih uážžuđ tuše sij, kiäh čođâlditeh ovtâstittum totkos.

Uápputorjuu uážuh tuše váldutoimâlâš oppâmân.

Jis tun puáđáh olgoenâmijn Suomân oppâđ, te tun jieh táválávt pyevti uážžuđ uápputorjuu.

Jis tun oopah olgoenâmijn, te tun puávtáh uážžuđ uápputorjuu Suomâst. Tust kalgeh kuittâg leđe ovdâmerkkân aassâm tâi peerâkoskâvuođâi tiet pisovááh čonnâseh Suomân.

Kii ij uážu uápputorjuu?

Tun jieh pyevti uážžuđ uápputorjuu, jis tun uážuh ovdâmerkkân čuávuváid torjui:

  •     uápputoorjâ olgoenâmijn
  •     pargottesvuotâpeiviruttâ tâi pargomarkkântoorjâ
  •     puoccâmpeiviruttâ
  •     rävisolmoošškovlimtoorjâ (tun puávtáh uážžuđ toos lasseen uáppuloovnâ staatâtáhádâs)
  •     vuáruttâllâmrijjâsajanmáksu
  •     vajoidittemruttâ tuu uáppoid
  •     iäláttâh (ij kuoskâ peerâiäláttâhân)

Tun jieh uážu uápputorjuu meid, jis

  •     tun lah pargovyeimiškovliimis
  •     tun lah oppâsopâmušškovliimist
  •     tun čođâlditáh viärju- tâi siiviilpalvâlus.

Puáccám

Jis tun puáccááh kaskoo uápui, tun puávtáh pääcciđ puoccâmluámun já uuccâđ Kelast puoccâmpeiviruuđâ. Jis tunjin mieđettuvvoo puoccâmpeiviruttâ, te Kela looppât tuu uápputorjuu automaatlávt.

Luuvâ lase puoccâmpeiviruuđâst.

Suátiviehâ já siiviilpalvâlus

Tun jieh pyevti uážžuđ uápputorjuu suátivievâ tâi siiviilpalvâlus ääigi. Jis tun uážuh uápputorjuu, ko moonah suätiviehân tâi siiviilpalvâlusan, te tom kalga lopâttiđ. Tun puávtáh uuccâđ torjuu uđđâsist, ko juáđháh uápuid.

Tun puávtáh lopâttiđ uápputorjuu já uuccâđ tom uđđâsist viermist.

Uápputoorjâ luvâttâhuáppei já áámmátuáppei

Kela puáhtá mieđettiđ uápputorjuu luvâttâhuáppoid já áámmátlii škovliimân. Rävisolmoošluvâttuvâst tun puávtáh uážžuđ torjuu oppâmân tuše, jis tun čođâlditáh ovtâstittum totkos.

Tun puávtáh uážžuđ torjuu meid eres uáppoid, ovdâmerkkân

  •     uáppoid aalmugopâttuvâst tâi valastâllâmopâttuvâst
  •     välmejeijee škovliimân
  •     enâmânvärrejeijei luvâttâhân ráhtádâttee škovliimân
  •     rävisulmui vuáđumáttááttâsân.

Tun uážuh uápputorjuu meriääigi. Luvâttâhuáppoid toorjâ mieđettuvvoo vistig 3 vuossâmuu uáppuive ääigi. Áámmátlijn uápuin toorjâ mieđettuvvoo uápui vijđoduv västideijee ääigi. Jis tuu uápuh juátkojeh ton maŋa, tun puávtáh uážžuđ torjuu meid laseääigi.

Jis tun valmâštuuh tolebáá ko vuávájum tâi koskâlditáh tuu uápuid, mušte lopâttiđ uápputorjuu.

Uápputoorjâ ollâškovlâuáppei

Tun puávtáh uážžuđ uápputorjuu, ko čođâlditáh

  •     ollâškovlâtotkos ollâopâttuvâst teikâ áámmátollâškoovlâst
  •     enâmânvärrejeijei áámmátollâškovlâuáppoid ráhtádâttee škovlim
  •     sierâ áámmátlii tievâsmittemškovlim
  •     sierâ árvusääni tâi uáppu-ubâlâšvuođâ ollâškovlâtotkos maŋa.

Tuu uápui vijđodâh meerrid, ete mon kuhháá tun puávtáh uážžuđ uápputorjuu. Oovtâ luuhâmive ääigi uápputoorjâ máksoo táválávt 9 mánuppaijeed.

Vâi tun puávtáh uážžuđ uápputorjuu, te tuu uápuh kalgeh ovdániđ. Kela čuávu uápui ovdánem.

Mon ennuv uápputorjuu uážžu?

Uáppee, kiäst iä lah párnááh, puáhtá uážžuđ uáppuruuđâ já uáppuloovnâ enâmustáá suulân 900 e/mp. Toos lasseen uáppee puáhtá uážžuđ almos aassâmtorjuu.

Luuvâ eenâb